FACTSHEET GRIEPPANDEMIEGriep Griep is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door een influenzavirus. Voor gezonde mensen heeft de griep meestal geen ernstige gevolgen. In bepaalde gevallen kan griep wel zeer ernstige gevolgen hebben. Zo kan het griepvirus het weefsel van de longen beschadigen, waardoor er acute bronchitis of zelfs een longontsteking kan ontstaan. Grieppandemie Een grieppandemie is een wereldwijde uitbraak van griep, veroorzaakt door een nieuw influenzavirus. Een pandemie is dus wat anders dan de jaarlijks terugkerende griepepidemieën. Die jaarlijkse uitbraken van griep worden veroorzaakt door influenzavirussen die al onder mensen circuleren. Een pandemie wordt veroorzaakt door een virus dat nog nooit – of al een heel lange tijd niet – onder mensen heeft gewoed. Pandemieën kunnen de samenleving behoorlijk ontwrichten. In de vorige eeuw zijn er drie van deze pandemieën geweest. Het ontstaan van een pandemisch virus Een nieuw pandemisch virus ontstaat door een plotselinge grote verandering in een influenzavirus. Die verandering kan worden veroorzaakt door de vermenging van een menselijk griepvirus en een vogelgriepvirus. Hiervoor moet eerst een vogelgriepvirus op een mens overslaan en in de mens zich ook weer aanpassen aan de mens zodat een persoon er ook ziek van wordt. Het oorspronkelijke vogelgriepvirus vermengt zich met de erfelijke eigenschappen van een griepvirus die al bekend is bij mensen. Zo ontstaat een heel nieuw virus waar nog niemand weerstand tegen heeft. Dit is de eerste stap richting een pandemie. Het nieuwe virus moet echter ook in staat zijn om goed over te springen naar andere mensen. Of het pandemische griepvirus veel slachtoffers maakt is afhankelijk van de ziekmakende eigenschappen van het nieuwe virus. Een ander kenmerk van een pandemisch virus is dat het zich over de gehele wereld zal verspreiden. Nadat een pandemie is uitgewoed, wordt het nieuwe virus onderdeel van de al bekende griepvirussen die ieder jaar epidemieën veroorzaken. Grieppandemieën in de 20ste eeuw In de 20ste eeuw heeft de vorming van een nieuw influenzavirus drie keer tot een grieppandemie geleid. De bekendste grieppandemie uit de vorige eeuw is de ‘Spaanse griep’ uit 1918. Toen werd ongeveer vijfentwintig tot dertig procent van de bevolking ziek. Het percentage zieken tijdens de andere twee grieppandemieën uit de twintigste eeuw was hetzelfde. De Spaanse griep was wel de dodelijkste van de drie. Ongeveer 2,5% van de zieken stierf aan griep of complicaties daarvan. De schattingen lopen uiteen van 20 tot 50 miljoen doden wereldwijd. De pandemieën van 1957-58 (Aziatische griep) en 1968-1969 (Hong Kong griep) werden veroorzaakt door een vermenging van een menselijk griepvirus en een vogelgriepvirus. Deze twee pandemieën hebben gelukkig niet zoveel slachtoffers gemaakt als de Spaanse griep. De oorsprong van het virus dat de Spaanse griep veroorzaakte, is nooit achterhaald. Grieppandemieën verlopen zeer onvoorspelbaar, maar komen wel met een zekere regelmaat voor. Veel wetenschappers geloven dat het slechts een kwestie van tijd is voor er weer een nieuwe pandemie ontstaat. Fases van een pandemie De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft vijf fases gedefinieerd in de aanloop naar een nieuwe pandemie, fase zes is de pandemie zelf. We bevinden ons momenteel in fase drie, de laagste ‘pandemic alert’ fase. Dat houdt in dat er mensen geïnfecteerd worden met een nieuw virus, namelijk het vogelgriepvirus H5N1, maar dat het virus niet veranderd is en er geen besmettingen van mens-op-mens zijn. Vaccins Een vaccin is de beste manier om te beschermen tegen griep. Het vaccin moet dan wel heel precies tegen het nieuwe virus werken. Op het moment dat er een nieuwe pandemie uitbreekt, is er hoogst waarschijnlijk nog geen vaccin tegen beschikbaar. Een pandemie ontstaat namelijk per definitie door de komst van een nieuw influenzavirus. De dan bestaande griepvaccins werken hier niet tegen. Om zo snel mogelijk een nieuw vaccin te ontwikkelen werken wetenschappers uit de hele wereldsamen. Het zal echter zeker zes maanden duren voordat een dergelijk vaccin op grote schaal geproduceerd is. De Nederlandse regering wil afspraken maken met een fabrikant om het vaccin zo snel mogelijk na aanvang van een pandemie beschikbaar te hebben. Antivirale middelen Antivirale middelen tegen griep, zoals Tamiflu en Relenza, zijn medicijnen waarmee griep te behandelen is of die de ziekteduur van griep kunnen verkorten. Het is niet altijd gezegd dat deze medicijnen ook werken tegen het pandemische griepvirus. Virussen kunnen namelijk ook resistent worden voor de middelen. Dan werken deze medicijnen niet meer. Behandeling met antivirale middelen heeft een gunstige invloed op het beloop van de ziekte, waarbij de patiënt immuniteit tegen het virus opbouwt. Ook zorgen de middelen er voor dat patiënten minder besmettelijk voor hun omgeving worden. Uiteindelijk krijgen er dus minder mensen griep. Patiënten die het middel toegediend krijgen, zijn één tot twee dagen minder lang ziek zijn. Dat is niet veel, maar als - bijvoorbeeld- dertig procent van de bevolking ziek is, is dat effect enorm. Voor de werking van antivirale middelen is het belangrijk dat deze zo snel mogelijk, maar uiterlijk 48 uur na het ontstaan van de ziekteverschijnselen, toegediend worden. Deze medicijnen zijn alleen op voorschrift van een arts verkrijgbaar. De Nederlandse overheid is bezig met de aankoop van ongeveer 5 miljoen kuren antivirale middelen zodat er tijdens een grieppandemie genoeg is om alle zieken te behandelen. Op het moment heeft de Nederlandse overheid 225.000 kuren op voorraad. Deze zijn op advies van de Gezondheidsraad gereserveerd voor risicogroepen en hulpverleners. Meer informatie Meer informatie over het onderwerp grieppandemie kunt u vinden op de volgende websites: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: www.minvws.nl Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu: www.rivm.nl Gezondheidsraad: www.gr.nl Wereldgezondheidsorganisatie: www.who.int • Update Vogelpest 17 oktober 2005 • Update Vogelpest 22 mei 2006 |